W debacie publicznej powtarza się kilka charakterystycznych tez dotyczących migrantów zarobkowych – od przekonania, że odbierają oni pracę Polakom, po twierdzenia, że są obciążeniem dla budżetu państwa. Warto przyjrzeć się tym argumentom bliżej i zestawić je z dostępnymi danymi dotyczącymi rynku pracy, finansów publicznych i demografii.
Jednym z najczęściej powtarzanych argumentów przeciwko migracji zarobkowej jest przekonanie, że obecność obcokrajowców na rynku pracy ogranicza możliwości zatrudnienia dla obywateli kraju przyjmującego.
Badania ekonomiczne prowadzone w wielu państwach europejskich wskazują jednak, że wpływ migracji na poziom zatrudnienia obywateli jest zazwyczaj niewielki lub neutralny. Wynika to z faktu, że migranci bardzo często podejmują pracę w sektorach, w których już wcześniej występowały niedobory kadrowe.
Polska jest tego dobrym przykładem. W ostatnich latach pracownicy z Ukrainy i innych krajów Europy Wschodniej trafiali przede wszystkim do branż takich jak produkcja przemysłowa, logistyka, budownictwo czy rolnictwo. Są to sektory, w których pracodawcy od lat zgłaszają trudności z rekrutacją pracowników lokalnych.
Według analiz rynku pracy publikowanych przez instytucje badawcze migranci w Polsce w dużej mierze uzupełniają luki kadrowe, a nie zastępują pracowników krajowych. W wielu przypadkach umożliwiają firmom utrzymanie produkcji i rozwój działalności.
Kolejnym argumentem pojawiającym się w debacie publicznej jest przekonanie, że migranci powodują spadek wynagrodzeń, ponieważ są skłonni pracować za niższe stawki.
W rzeczywistości wpływ migracji na poziom wynagrodzeń jest bardziej złożony. W wielu badaniach ekonomicznych wykazano, że migranci najczęściej pracują w segmentach rynku pracy, które są słabiej obsadzane przez pracowników lokalnych. W takich sytuacjach ich obecność nie prowadzi do obniżenia płac, lecz raczej stabilizuje funkcjonowanie przedsiębiorstw.
W Polsce wzrost liczby pracowników z Ukrainy w ostatnich latach zbiegł się z jednym z najszybszych wzrostów wynagrodzeń w historii rynku pracy. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w latach 2015–2023 wzrosło o kilkadziesiąt procent.
Oznacza to, że wzrost migracji zarobkowej nie zatrzymał wzrostu płac. W wielu branżach był on wręcz jednym z czynników umożliwiających dalszy rozwój gospodarki.
Jednym z najbardziej popularnych argumentów w dyskusji o migracji jest przekonanie, że migranci korzystają z systemu świadczeń społecznych w większym stopniu, niż do niego wnoszą.
Dane dotyczące migrantów z Ukrainy w Polsce pokazują jednak zupełnie inny obraz. Według analiz przedstawianych w polskim parlamencie wpływy do budżetu państwa związane z aktywnością ekonomiczną obywateli Ukrainy obejmują miliardy złotych rocznie w podatkach i składkach na ubezpieczenia społeczne.
Szacunkowo obejmuje to między innymi kilka miliardów złotych podatku dochodowego, kilkanaście miliardów złotych składek do systemu ubezpieczeń społecznych oraz miliardy złotych podatku VAT generowanego przez konsumpcję migrantów.
Oznacza to, że w ujęciu makroekonomicznym migranci w znacznym stopniu przyczyniają się do finansowania systemu publicznego.
Kolejnym argumentem pojawiającym się w debacie publicznej jest przekonanie, że migranci tworzą zamknięte społeczności i nie integrują się z krajem przyjmującym.
Proces integracji jest jednak zjawiskiem długotrwałym i zależy od wielu czynników: znajomości języka, stabilności zatrudnienia, dostępu do edukacji czy systemu prawnego.
W przypadku migrantów z Ukrainy wiele badań wskazuje, że proces integracji przebiega stosunkowo szybko. Wynika to między innymi z bliskości kulturowej, podobieństwa językowego oraz wysokiego poziomu aktywności zawodowej migrantów.
Istotnym czynnikiem integracji jest również przedsiębiorczość. Według danych przedstawianych w polskim parlamencie obywatele Ukrainy założyli w Polsce ponad sto tysięcy firm w ostatnich latach. Działalności te nie tylko tworzą miejsca pracy, ale również zwiększają udział migrantów w lokalnych społecznościach gospodarczych.
Często pojawia się również przekonanie, że migranci przyjeżdżają do Polski tylko na krótki czas i nie mają trwałego wpływu na gospodarkę.
W rzeczywistości migracja zarobkowa w wielu krajach Europy stopniowo przekształca się z migracji sezonowej w migrację bardziej trwałą. Dotyczy to również Polski.
Coraz więcej migrantów decyduje się na dłuższy pobyt, zakłada firmy, podejmuje studia lub sprowadza do kraju rodzinę. Proces ten oznacza, że migracja przestaje być wyłącznie elementem rynku pracy, a zaczyna wpływać także na strukturę społeczną i demograficzną kraju.
Popularność uproszczonych narracji o migracji wynika z kilku czynników.
Po pierwsze, migracja jest tematem silnie związanym z emocjami społecznymi. Dotyka kwestii bezpieczeństwa, tożsamości kulturowej i konkurencji ekonomicznej.
Po drugie, w kampaniach wyborczych tematy budzące emocje często stają się narzędziem mobilizacji wyborców. W wielu krajach Europy politycy wykorzystują kwestie migracji, aby wzmacniać swoje przekazy polityczne.
Po trzecie, informacje o migracji są często fragmentaryczne lub przedstawiane w sposób uproszczony. Dane ekonomiczne czy demograficzne są bardziej złożone i rzadziej pojawiają się w krótkich przekazach medialnych.
Migracja zarobkowa w Polsce najprawdopodobniej pozostanie jednym z kluczowych tematów debaty publicznej w najbliższych latach.
Z jednej strony polska gospodarka potrzebuje pracowników z zagranicy. Starzenie się społeczeństwa i malejąca liczba osób w wieku produkcyjnym sprawiają, że niedobory kadrowe będą się pogłębiać.
Z drugiej strony migracja będzie nadal budzić emocje społeczne i polityczne, szczególnie w okresach kampanii wyborczych.
Dlatego rzetelna debata na ten temat powinna opierać się przede wszystkim na danych i analizach, a nie wyłącznie na uproszczonych przekazach czy stereotypach.
Dla przedsiębiorstw, działów HR i organizacji zajmujących się rekrutacją międzynarodową kluczowe jest zrozumienie tego kontekstu. Migracja zarobkowa nie jest już wyłącznie kwestią rynku pracy – stała się elementem szerszej debaty o przyszłości gospodarki, demografii i polityki społecznej w Polsce.
