Ma 32 lata. Do Europy przyjechał w 2013 roku, mając zaledwie 19 lat. Wyjazd z Bangladeszu nie był spontaniczną ucieczką, lecz przemyślaną decyzją młodego człowieka, który wiedział, że jeśli chce czegoś więcej niż lokalnych ograniczeń i ogromnej konkurencji, musi wyjść poza znany świat. O swoim kraju mówi bez wstydu, ale i bez złudzeń – to miejsce o wielkim potencjale, lecz z ograniczonymi możliwościami dla ambitnej, młodej osoby bez silnych koneksji. Europa była dla niego przestrzenią wyboru, a nie przymusu.
Pierwszym krajem były Niemcy. Nie dlatego, że były “najłatwiejsze”, ale dlatego, że widział w nich realną perspektywę na edukację. Shahin zaczynał od nauki języka – od podstaw, przez kolejne poziomy, aż po certyfikaty, które pozwalały mu studiować. Uczył się nie tylko niemieckiego języka, ale też systemu – administracji, formalności, zasad funkcjonowania uczelni i rynku pracy.
Studia w Dortmundzie, później w innych miastach, były dla niego czymś więcej niż edukacją – to był test wytrzymałości. Musiał pracować, by się utrzymać, odnaleźć się w społeczeństwie, które nie zawsze było otwarte na młodego mężczyznę z Azji Południowej. To w Niemczech po raz pierwszy doświadczył, czym jest prawdziwy szok kulturowy – nie tylko inna pogoda czy kuchnia, ale inny sposób budowania relacji, większy dystans, inne poczucie prywatności.
– Pierwszy krok? Język. Nieważne, jaki masz kolor skóry. Jeśli chcesz być częścią społeczeństwa, musisz znać język – tłumaczy. Ale to tylko początek. Shahin powtarza jak mantrę słowo „szacunek”. – Ucz się języka, bądź uprzejmy, szanuj starszych, szanuj kulturę, szanuj opinie innych, nawet jeśli się z nimi nie zgadzasz.
Ten okres ukształtował jego podejście do migracji. Zrozumiał, że jeśli chce funkcjonować w Europie, musi nauczyć się adaptacji, ale takiej bez utraty własnej tożsamości. To właśnie wtedy zaczął budować w sobie przekonanie, że integracja nie polega na kopiowaniu, lecz na świadomym wchodzeniu w nowe środowisko.
Mógł zostać w Niemczech – znał przecież język, miał doświadczenie, poznał już realia obcego kraju. Ale w jego życiu dużą rolę odegrał starszy kuzyn, który przeniósł się do Polski i opowiadał o możliwościach, jakie tu widzi. Dla Shahina był kimś więcej niż członkiem rodziny – był kimś w rodzaju życiowego drogowskazu. Kiedy ktoś, komu ufasz, mówi: „tu warto spróbować”, zaczynasz patrzeć na mapę inaczej.
Decyzja o przeprowadzce do Polski w 2018 roku była więc połączeniem zaufania i kalkulacji. Z jednej strony – chęć spróbowania czegoś nowego, z drugiej – świadomość, że rynek pracy w Polsce dynamicznie się zmienia i otwiera na cudzoziemców. Nie spodziewał się jednak, że czeka go drugi, równie silny szok kulturowy.
Polska okazała się inna niż Niemcy. Mniej formalna w niektórych obszarach, ale bardziej zachowawcza w relacjach międzyludzkich. Ludzie potrzebowali więcej czasu, by zaufać. Uśmiech nie przychodził od razu. Shahin nie zinterpretował tego jednak jako wrogości. Raczej jako różnicę temperamentu narodowego, którą trzeba zrozumieć, zanim się ją oceni.
– Jeśli ktoś ma opinię o migracji, nie bądź agresywny. Powiedz: rozumiem, że masz swoje doświadczenia. Ja mogę dać inne przykłady.
W jego podejściu nie ma naiwności. Wie, że nie wszyscy zaakceptują go od razu. – Nie oczekuj cudu, że stanie się to w jeden dzień.
Zaczynał od pracy jako kierowca dla przedsiębiorcy. Dla wielu osób w Polsce, szczególnie tych urodzonych jeszcze w XX wieku, podjęcie takiej pracy z doświadczeniem uczelnianym byłoby jak krok wstecz. Dla niego – to był czysto pragmatyczny wybór. Chciał wejść w rynek pracy, poznać kraj, zbudować kontakty. Ta praca dała mu coś więcej niż wynagrodzenie – pozwoliła zobaczyć Polskę „od środka”.
Podróżował po kraju, odwiedzał różne miasta, poznawał różne środowiska biznesowe. Dzięki temu szybciej zrozumiał specyfikę regionów, mentalność ludzi, różnice między dużymi ośrodkami a mniejszymi miejscowościami. To doświadczenie ugruntowało jego przekonanie, że nie można oceniać kraju na podstawie jednego miasta czy jednej sytuacji.
W międzyczasie przyszła konfrontacja z polską biurokracją. Wnioski o kartę pobytu, długie oczekiwanie, miesiące niepewności. Dla osoby, która chce planować życie, rok czy dwa lata w zawieszeniu to ogromne obciążenie psychiczne. Shahin mówi o tym spokojnie, ale w jego słowach czuć doświadczenie kogoś, kto nauczył się cierpliwości w praktyce.
Kiedy mówi o radach dla innych cudzoziemców, nie zaczyna od pracy ani pieniędzy. Zaczyna od języka. Dla niego to fundament integracji, a nie tylko narzędzie komunikacji. Bez języka – tłumaczy – pozostajesz na marginesie. Możesz funkcjonować zawodowo, ale trudno wejść w relacje, zrozumieć niuanse kulturowe, poczuć się częścią społeczeństwa.
To podejście wynika z jego własnych doświadczeń w Niemczech i Polsce. W obu krajach zobaczył, że znajomość języka zmienia sposób, w jaki jesteś postrzegany. Z obcego stajesz się „kimś, kto się stara”. A to otwiera drzwi.
Drugim filarem jest szacunek. Shahin podkreśla, że migrant nie może przyjechać z roszczeniem. Trzeba rozmawiać, tłumaczyć, pokazywać swoją postawą, że jest się częścią rozwiązania, a nie problemu. Podziwiam jego postawę świadomej odpowiedzialności. Chyba w każdym z nas czasem pojawia się to uczucie, potrzeba zmiany świata, od razu, w całości, tu i teraz. Chęć wykonania jakiegoś wielkiego gestu, który wyczaruje lepszą rzeczywistość. Shahin jest znacznie bardziej zachowawczy – w tym, co mówi, słyszę, że zdaje sobie sprawę z tego, że podróż tysiąca mil zaczyna się od pierwszego kroku. A wielka zmiana zaczyna się od tych najdrobniejszych.
Najciekawsze w jego historii jest to, jak dużo mówi o zmianie myślenia. Według niego największą przeszkodą nie jest dyskryminacja czy formalności, ale zamknięcie się w porównywaniu wszystkiego do kraju pochodzenia.
– Jeśli przyjeżdżasz do innego kraju z myślą: u mnie w kraju było tak, więc tu też będzie tak samo, to tylko utkniesz w pętli – wyjaśnia. – Będziesz myśleć, że nikt cię nie lubi, że wszyscy patrzą na ciebie inaczej.
Shahin nie odcina się od Bangladeszu. Mówi wprost: to się nie zmieni, to część jego tożsamości. Ale jednocześnie uważa, że można stworzyć nowe zasady funkcjonowania w nowym kraju. Dom to nie tylko miejsce urodzenia – domem staje się przestrzeń, którą się buduje poprzez relacje, pracę, codzienne wybory.
Ta dojrzałość nie przyszła od razu. To efekt lat życia w różnych systemach, obserwacji, błędów, momentów frustracji. Dziś mówi o tym jak ktoś, kto przeszedł drogę od entuzjastycznego studenta do świadomego dorosłego migranta.
Dziś Polska to dla niego nie przystanek, ale świadomy wybór. Ma tu narzeczoną, znajomych, zawodowe doświadczenie. Zostawia sobie otwarte opcje – nie wyklucza, że kiedyś zmieni kraj – ale jeśli myśli o Europie, to właśnie Polska jest jego pierwszym wyborem.
Ceni codzienność: polskie jedzenie, letnią atmosferę, zmieniające się pory roku. Zauważa, że latem ludzie są bardziej otwarci, bardziej skłonni do rozmowy. Dla kogoś z Azji Południowej, gdzie klimat i ekspresja emocji są inne, to ciekawe spostrzeżenie. Pokazuje, jak uważnie obserwuje otoczenie. Sam zaczynam się zastanawiać nad tym, jak moja energia zmienia się wraz z nasłonecznieniem. Być może to u nas powszechna cecha, ale my sami jej nie widzimy. Jesteśmy do niej przyzwyczajeni – i dopiero spojrzenia kogoś z zewnątrz, jak Shahina, pomagają nam zrozumieć, jak działamy?
Skoro w rozmowie padł temat jedzenia, to oczywiście musiałem spytać o ulubione polskie potrawy. Nie byłbym sobą, szczególnie, że odpowiedzi potrafią mnie zaskoczyć.
– Rosół, uwielbiam polski rosół. I tradycyjne, zwykłe kotlety mielone – odpowiada Shahin. – Na deser? Babka. Ale w lecie mam inny wybór. Wtedy uwielbiam polskie czereśnie, takie prosto z sadu, których zapach czujesz dziesięć metrów przed straganem.
Cóż, wygląda na to, że jeśli Retno i Shahin połączą siły, to mogliby wspólnie otworzyć całkiem udaną polską restaurację. To też robi na mnie wrażenie – jak polska klasyka, ta bardziej i mniej polaryzująca, szybko i skutecznie “wdarła” się do ich jadłospisów.
Historia Shahina jest interesująca nie tylko dla innych cudzoziemców. Dla Polaków może być lekcją, że za statystykami migracyjnymi kryją się konkretne biografie, pełne decyzji, ryzyka i wysiłku. To nie są anonimowe „ręce do pracy”, ale ludzie, którzy często musieli zmienić więcej, niż jesteśmy w stanie sobie wyobrazić.
Jego podejście – język, szacunek, cierpliwość, gotowość do zmiany – nie wynika z naiwności czy z potrzeby “bycia lubianym”. Wynika z doświadczenia życia w kilku kulturach i zrozumienia, że integracja to proces długofalowy. Nie oparty na jednym geście, lecz na codziennym wysiłku. Ale przede wszystkim – z myślenia, że nie przyjechał ani do Niemiec, ani do Polski, żeby zmieniać te kraje. Ani żeby przemienić się w Niemca albo Polaka. Słyszę to w jego głosie i w jego słowach: Shahin chce być sobą, wyjątkowym puzzlem w społeczeństwie, który ma swoje barwy i kształt, ale jednocześnie świetnie pasuje do większej układanki. nie stracić siebie i swojej tożsamości, ale zyskać nową i połączyć je w spójną całość.
Shahin mówi jak ktoś, kto świadomie wybrał trudniejszą drogę, by zbudować coś własnego. I być może właśnie dlatego jego historia tak mocno wybrzmiewa – bo pokazuje, że dom naprawdę jest miejscem, które się tworzy.
Rozmowę przeprowadził Michał Woyczyński
