Jeszcze kilkanaście lat temu Polska była krajem niemal jednolitym kulturowo. Owszem, zdarzały się enklawy mniejszości narodowych, studenci z zagranicy czy pojedyncze rodziny cudzoziemców osiadłe w większych miastach, ale dla przeciętnego mieszkańca Radomia, Opola czy Białegostoku spotkanie sąsiada mówiącego na co dzień w innym języku było raczej ciekawostką niż codziennością. Dziś ten obraz należy już do przeszłości. W wielu miastach, ale też w mniejszych miejscowościach, na przedmieściach i w gminach, w których jeszcze niedawno największym wydarzeniem był doroczny odpust, mieszkają dziś przedstawiciele dziesiątek narodowości. Pracują w halach produkcyjnych i magazynach, prowadzą sklepy i restauracje, zakładają rodziny, posyłają dzieci do polskich szkół i uczestniczą w życiu lokalnych społeczności.
Wśród najbardziej widocznych grup znajdują się dziś Ukraińcy, Filipińczycy, Kolumbijczycy, Indonezyjczycy i Hindusi. Każda z tych społeczności ma inną historię, inne motywacje do przyjazdu i inny sposób wpisywania się w polską rzeczywistość, ale wszystkie łączy jedno: stały się trwałym elementem krajobrazu gospodarczego i społecznego Polski.
Punktem zwrotnym dla polskiego rynku pracy był rok 2014 i rosyjska agresja na Ukrainę, która uruchomiła pierwszą, wciąż relatywnie niewielką falę migracji zarobkowej z tego kraju. Prawdziwie masowy charakter zjawisko przybrało jednak po lutym 2022 roku, gdy pełnoskalowa inwazja zmusiła miliony Ukraińców do opuszczenia domów. Ten dramatyczny impuls nałożył się jednak na proces, który i tak byłby nieunikniony: głęboki kryzys demograficzny Polski. Niski wskaźnik dzietności, starzejące się społeczeństwo i rosnąca liczba osób odchodzących z rynku pracy na emeryturę sprawiły, że polscy pracodawcy od lat zmagają się z niedoborem rąk do pracy w branżach takich jak budownictwo, produkcja, logistyka, przetwórstwo spożywcze czy opieka nad osobami starszymi.
W efekcie polski rynek pracy otworzył się na cudzoziemców szerzej niż kiedykolwiek wcześniej – i to nie tylko na obywateli Ukrainy. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, na koniec grudnia 2025 roku w Polsce pracowało już 1,14 mln cudzoziemców, co oznacza wzrost o 7,2 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim. Cudzoziemcy stanowią już blisko 7 proc. wszystkich osób pracujących w Polsce, a jeśli uwzględnić szerszą definicję – liczbę osób zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych – dane ZUS mówią nawet o 1,29 mln cudzoziemców, czyli o 8 proc. więcej niż rok wcześniej.
To, co szczególnie istotne dla zrozumienia dzisiejszej Polski, to fakt, że migracja zarobkowa przestała być zjawiskiem tymczasowym. Jeszcze dekadę temu obraz migranta zarobkowego kojarzył się z sezonowym pracownikiem, który przyjeżdżał na kilka miesięcy, zarabiał i wracał do domu. Dziś coraz więcej cudzoziemców decyduje się na dłuższy, a często trwały pobyt w Polsce – sprowadza rodziny, wynajmuje lub kupuje mieszkania, zapisuje dzieci do polskich szkół i przedszkoli, zakłada własne firmy. Migracja zarobkowa ewoluowała w migrację osiedleńczą, a to oznacza dla Polski zupełnie nowe wyzwania i szanse – od polityki mieszkaniowej, przez edukację międzykulturową, po budowanie lokalnych społeczności, w których obok siebie funkcjonują ludzie o bardzo różnych korzeniach.
Obywatele Ukrainy pozostają zdecydowanie najliczniejszą grupą cudzoziemców pracujących w Polsce. Na koniec stycznia 2026 roku w Polsce pracowało niemal 758 tys. osób z ukraińskim obywatelstwem, co odpowiada blisko 68 proc. wszystkich pracujących cudzoziemców w kraju. Co istotne, liczba ta wciąż rośnie – w ujęciu rocznym przybyło ich kilkadziesiąt tysięcy, a wzrost sięgnął 8 proc. Warto też zwrócić uwagę na wysoki wskaźnik aktywności zawodowej: około 80 proc. Ukraińców przebywających w Polsce pracuje, podczas gdy w Czechach ten odsetek wynosi 48 proc., a w Niemczech zaledwie 25 proc. Polska stała się więc krajem, w którym ukraińscy migranci najszybciej i najskuteczniej wchodzą na rynek pracy.
Obywatele Ukrainy są dziś obecni praktycznie w każdej branży polskiej gospodarki, ale ich rola jest szczególnie widoczna w budownictwie, logistyce, produkcji przemysłowej oraz handlu i usługach. To dzięki nim wiele firm budowlanych mogło utrzymać tempo realizacji inwestycji, a magazyny i centra logistyczne – kluczowe dla rozwijającego się w Polsce sektora e-commerce – funkcjonować bez przestojów kadrowych.
Coraz istotniejszy staje się także wkład Ukraińców w rozwój polskiej przedsiębiorczości. Tysiące obywateli Ukrainy zakłada w Polsce własne działalności gospodarcze – od małych firm usługowych i gastronomicznych, przez sklepy i punkty usługowe, po przedsiębiorstwa budowlane i transportowe zatrudniające już nie tylko rodaków, ale i Polaków. Ten proces – od pracownika najemnego do pracodawcy – jest jednym z najbardziej wymownych sygnałów, że migracja z Ukrainy przestała być wyłącznie odpowiedzią na kryzys, a stała się częścią normalnego obiegu gospodarczego.
Integracja społeczności ukraińskiej widoczna jest dziś także tam, gdzie liczą się nie statystyki, a codzienność: w przedszkolach i szkołach, do których uczęszczają dzieci dwujęzyczne, w klubach sportowych, w radach rodziców, w sąsiedzkich inicjatywach. W wielu miastach powstały punkty wsparcia i asystentury międzykulturowej pomagające ukraińskim rodzinom odnaleźć się w polskim systemie edukacji, a nauczyciele i pedagodzy szkolni zdobyli w ostatnich latach unikalne doświadczenie w pracy z klasami wielokulturowymi.
Obecność tak licznej społeczności nie pozostała bez wpływu na życie kulturalne polskich miast. Festiwale kultury ukraińskiej, koncerty muzyki ludowej i współczesnej, pokazy filmowe czy wystawy sztuki na stałe wpisały się w kalendarz wydarzeń wielu ośrodków miejskich. Coraz popularniejsza staje się też kuchnia ukraińska – pierogi, barszcz czy warenyki można dziś znaleźć nie tylko w wyspecjalizowanych restauracjach, ale i w menu wielu polskich lokali gastronomicznych, które zaadaptowały te smaki dla szerszej publiczności.
Równie ważne jak wydarzenia kulturalne są wspólne inicjatywy społeczne – zbiórki, wolontariat, projekty sąsiedzkie – które od 2022 roku zaangażowały miliony Polaków i Ukraińców we wspólne działanie. To doświadczenie, choć zrodzone z tragicznych okoliczności, zaowocowało też rozwojem edukacji międzykulturowej: szkolenia dla nauczycieli, programy wymiany młodzieży czy kursy języka polskiego jako obcego stały się dziś standardowym elementem oferty wielu instytucji publicznych i organizacji pozarządowych.
Filipińczycy to jedna z grup, które w ostatnich latach najszybciej zyskują na znaczeniu na polskim rynku pracy. W 2025 roku wydano im niemal 30 tys. zezwoleń na pracę, co plasuje ich w ścisłej czołówce najczęściej zatrudnianych narodowości spoza Ukrainy – tuż za Kolumbijczykami. Rok wcześniej to właśnie obywatele Filipin byli liderem tego zestawienia.
Dlaczego polscy pracodawcy coraz chętniej sięgają po pracowników z Filipin? Eksperci rynku pracy wskazują na kilka czynników. Po pierwsze, język angielski jest na Filipinach językiem urzędowym, co znacząco ułatwia komunikację i wdrożenie w nowym miejscu pracy. Po drugie, Filipiny to kraj o silnie katolickich korzeniach, co – jak podkreślają agencje zatrudnienia – zmniejsza dystans kulturowy w relacjach z polskimi zespołami i lokalnymi społecznościami. Po trzecie, Filipińczycy mają wieloletnią tradycję migracji zarobkowej – za granicą pracuje dziś około 10 mln obywateli tego kraju, co oznacza, że przyjeżdżający do Polski pracownicy często mają już doświadczenie funkcjonowania w obcym środowisku kulturowym i zawodowym.
Pracownicy z Filipin zatrudniani są przede wszystkim w produkcji przemysłowej, budownictwie oraz dużych projektach inwestycyjnych – w przeszłości pracowali między innymi przy realizacji projektu Olefiny III Grupy Orlen. Coraz częściej trafiają też do sektora usług, logistyki i przetwórstwa spożywczego. Wśród polskich pracodawców funkcjonują jako pracownicy cenieni za dyscyplinę, wysoką etykę pracy i elastyczność – co w połączeniu z rosnącym doświadczeniem agencji rekrutacyjnych w pozyskiwaniu kandydatów bezpośrednio z Filipin sprawia, że ta ścieżka rekrutacji, choć wciąż wymagająca (uzyskanie zezwolenia na pracę i wizy może trwać nawet pół roku), staje się coraz bardziej popularna.
Tam, gdzie osiedlają się większe grupy Filipińczyków, powstają też pierwsze ślady ich obecności kulturowej. Silnie zakorzenione w tej społeczności święta religijne – zwłaszcza uroczystości bożonarodzeniowe, obchodzone na Filipinach wyjątkowo długo i hucznie – bywają dziś elementem wspólnych spotkań organizowanych przy polskich parafiach, do których filipińscy pracownicy chętnie się włączają. Wspólnoty katolickie stanowią zresztą jeden z najważniejszych punktów integracji społecznej tej grupy – to właśnie wokół kościołów i wspólnot parafialnych najczęściej zawiązują się sieci wzajemnego wsparcia, informacji o pracy czy pomocy w codziennych sprawach urzędowych.
Rozwija się także obecność filipińskiej kuchni – dania takie jak adobo czy lumpia pojawiają się coraz częściej na wydarzeniach kulinarnych i w restauracjach fusion w większych miastach, a nieformalne spotkania integracyjne łączące polskich i filipińskich pracowników są dziś standardową praktyką wielu firm produkcyjnych, które w ten sposób budują lepszą atmosferę w zespołach wielonarodowych.
Jeszcze pięć lat temu obecność Kolumbijczyków na polskim rynku pracy była zjawiskiem marginalnym. Dziś to oni są liderem statystyk zezwoleń na pracę wydawanych cudzoziemcom spoza Ukrainy. W samym 2025 roku polskie urzędy wydały obywatelom Kolumbii 37,3 tys. zezwoleń na pracę, a licząc od 2022 roku do początku 2026 roku – niemal 98 tys. Dla porównania, drugie w tej klasyfikacji Argentyna uzyskała w tym samym okresie zaledwie nieco ponad 5 tys. zezwoleń. Skala tego wzrostu jest bezprecedensowa i sprawia, że eksperci rynku pracy mówią wprost: Kolumbia stała się dla polskich pracodawców nowym, kluczowym kierunkiem rekrutacji.
Co przyciąga Kolumbijczyków do Polski? Eksperci wskazują na kilka czynników. Po pierwsze, obywatele Kolumbii przez długi czas korzystali z ruchu bezwizowego do Polski (od sierpnia 2024 roku możliwość ta została ograniczona w przypadku deklarowanego celu zarobkowego, jednak wielu pracowników przyjeżdża najpierw w celach turystycznych, by następnie podjąć legalne zatrudnienie na podstawie zezwolenia na pracę). Po drugie, Kolumbia zmaga się z wysokim bezrobociem i ubóstwem, a Polska – w porównaniu z krajami Europy Zachodniej – oferuje relatywnie niższe koszty życia przy konkurencyjnych zarobkach. Po trzecie, jak podkreślają pracodawcy, Kolumbijczycy szybko adaptują się do wymagań polskiego rynku pracy i chętnie podejmują zawody uznawane za deficytowe – murarzy, tynkarzy, magazynierów, mechaników pojazdów, monterów instalacji budowlanych czy spawaczy, a więc profesje, które od lat są trudne do obsadzenia wśród polskich kandydatów.
Pracownicy z Kolumbii trafiają dziś przede wszystkim do produkcji przemysłowej, logistyki i usług, a proces ich adaptacji do życia w Polsce – choć wciąż na wczesnym etapie w porównaniu z dłużej obecną tu społecznością ukraińską – przebiega coraz sprawniej dzięki rosnącej sieci wsparcia: agencji zatrudnienia specjalizujących się w tym kierunku, nieformalnych grup w mediach społecznościowych oraz coraz liczniejszych latynoamerykańskich sklepów i punktów usługowych w większych miastach.
Wraz z rosnącą liczbą mieszkańców z Ameryki Łacińskiej polskie miasta zyskują nową jakość życia towarzyskiego. Szkoły tańca oferujące zajęcia z salsy, bachaty i innych latynoskich stylów odnotowują rosnące zainteresowanie – i to nie tylko wśród samych Kolumbijczyków, ale i Polaków chcących poznać tę kulturę bliżej. W kalendarzu wielu miast pojawiają się festiwale muzyki latynoamerykańskiej oraz cykliczne wydarzenia klubowe organizowane przez lokalne społeczności latynoskie.
Zauważalny jest też rozwój gastronomii – restauracje i food trucki serwujące kuchnię kolumbijską i szerzej latynoamerykańską (arepy, empanadas, ceviche) pojawiają się coraz częściej w większych miastach, wnosząc do polskiej mapy kulinarnej nowe smaki. Kolumbijczycy są też często opisywani przez pracodawców i sąsiadów jako osoby wyjątkowo otwarte i towarzyskie, co – w połączeniu z rosnącą liczbą wspólnych wydarzeń integracyjnych organizowanych przez firmy zatrudniające pracowników z tego kierunku – sprzyja budowaniu więzi między nowo przybyłymi a lokalnymi społecznościami.
Na tle głośnych statystyk dotyczących Ukraińców, Kolumbijczyków czy Filipińczyków, obecność Indonezyjczyków na polskim rynku pracy rozwija się w sposób bardziej stonowany, ale konsekwentny. W pierwszych czterech miesiącach 2025 roku wydano obywatelom Indonezji ponad 6 tys. zezwoleń na pracę, co uplasowało ten kraj w pierwszej dziesiątce najczęściej reprezentowanych narodowości wśród nowo zatrudnianych cudzoziemców – obok Zimbabwe, Bangladeszu, Kazachstanu czy Turkmenistanu.
Zainteresowanie pracownikami z Indonezji rośnie w tempie, które eksperci rynku pracy określają jako stabilne i przewidywalne. Obywatele tego kraju znajdują zatrudnienie przede wszystkim w produkcji przemysłowej, przemyśle spożywczym, logistyce oraz usługach. Pracodawcy, którzy mieli już okazję współpracować z pracownikami z Indonezji, najczęściej podkreślają ich sumienność, spokój, wysoką kulturę pracy oraz umiejętność funkcjonowania w zespołach wielonarodowych – cechy szczególnie cenione w środowiskach produkcyjnych, gdzie liczy się precyzja i powtarzalność procesów.
Adaptacja do życia w Polsce przebiega wśród Indonezyjczyków stopniowo, w dużej mierze dzięki wsparciu agencji zatrudnienia oraz nielicznych, ale aktywnych społeczności lokalnych, które pomagają nowym pracownikom odnaleźć się w polskiej rzeczywistości – od kwestii mieszkaniowych, przez formalności urzędowe, po naukę podstaw języka polskiego.
Indonezja to największy archipelag świata i jeden z najbardziej zróżnicowanych kulturowo krajów na Ziemi – zamieszkuje go kilkaset grup etnicznych posługujących się setkami języków. Ta wewnętrzna różnorodność sprawia, że Indonezyjczycy przyjeżdżający do Polski są często już naturalnie obyci z funkcjonowaniem w środowisku wielokulturowym, co ułatwia im adaptację, ale też czyni z nich wartościowych ambasadorów otwartości kulturowej w polskich zakładach pracy.
Coraz częściej pojawia się także zainteresowanie kuchnią indonezyjską – aromatyczną, bogatą w przyprawy, opartą na ryżu, warzywach i owocach morza – choć jej obecność w Polsce pozostaje wciąż niszowa w porównaniu z kuchnią azjatycką ogólnie. Silne są za to indonezyjskie tradycje rodzinne i wysoko rozwinięte poczucie wspólnotowości – wartości, które łatwo odnaleźć wspólny mianownik z tradycyjnym, mocno rodzinnym charakterem wielu polskich społeczności lokalnych, zwłaszcza mniejszych miejscowości. Tam, gdzie społeczność indonezyjska jest liczniejsza, pojawiają się już pierwsze nieformalne spotkania i wydarzenia międzykulturowe organizowane wspólnie z lokalnymi mieszkańcami i pracodawcami.
Obecność obywateli Indii w Polsce ma dwojaki charakter, co czyni tę społeczność wyjątkową na tle pozostałych czterech grup. Z jednej strony, podobnie jak Filipińczycy czy Kolumbijczycy, Hindusi coraz liczniej pojawiają się w statystykach zezwoleń na pracę – w 2025 roku byli trzecią najliczniej reprezentowaną narodowością pod tym względem, tuż za Kolumbijczykami i Filipińczykami, choć liczba wydanych im zezwoleń spadła w porównaniu z rokiem poprzednim o około 13 proc. Z drugiej strony, Indie od kilkunastu lat są też ważnym partnerem gospodarczym Polski na zupełnie innym poziomie – jako źródło inwestycji i wysoko wykwalifikowanych specjalistów w sektorze nowoczesnych usług dla biznesu.
To właśnie w branży IT, BPO i centrów usług wspólnych rola indyjskich firm i pracowników jest szczególnie widoczna. W Polsce działa dziś sektor nowoczesnych usług biznesowych skupiający ponad 1600 centrów, zatrudniający łącznie kilkaset tysięcy osób, a wśród inwestorów – obok firm amerykańskich, brytyjskich czy skandynawskich – od lat obecne są koncerny z kapitałem indyjskim, takie jak Infosys, które ulokowały w Polsce swoje centra usług biznesowych obsługujące klientów w całej Europie. Indyjscy specjaliści IT, analitycy danych i menedżerowie projektów stanowią dziś ważny element polskich zespołów technologicznych, zwłaszcza w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu i Łodzi – miastach, które od lat rywalizują o miano regionalnych hubów nowoczesnych usług dla biznesu.
Równolegle rozwija się indyjska przedsiębiorczość w Polsce – od restauracji i sklepów, przez firmy handlowe, po spółki technologiczne zakładane przez absolwentów polskich uczelni technicznych pochodzenia indyjskiego. Współpraca gospodarcza między Polską a Indiami – czwartą największą gospodarką świata – systematycznie się pogłębia, a rosnąca wymiana handlowa i inwestycyjna dodatkowo napędza mobilność pracowników i specjalistów między oboma krajami.
Wpływ kultury indyjskiej na polską rzeczywistość widoczny jest dziś na wielu poziomach, często niezależnie od statystyk migracyjnych. Diwali, hinduskie święto światła, zyskuje w Polsce coraz większą popularność – organizowane są publiczne obchody, pokazy taneczne i wydarzenia kulinarne, w których chętnie uczestniczą również Polacy zaciekawieni tą tradycją. Kuchnia indyjska od lat należy do najszybciej rozwijających się segmentów gastronomii etnicznej w Polsce – curry, tandoori czy dania wegetariańskie na stałe zagościły w menu restauracji w niemal każdym większym mieście.
Jeszcze silniej widoczny jest wpływ Indii na polską kulturę zdrowego stylu życia – joga, medytacja i elementy filozofii indyjskiej cieszą się w Polsce od lat rosnącym zainteresowaniem, a liczba studiów jogi i nauczycieli praktykujących tę dyscyplinę systematycznie rośnie. Społeczności indyjskie w największych polskich miastach organizują też regularne wydarzenia kulturalne – festiwale filmowe, pokazy tańca klasycznego i ludowego czy spotkania okolicznościowe przy okazji świąt takich jak Holi – które stopniowo stają się częścią szerszej oferty kulturalnej tych miast, wykraczając poza samą społeczność indyjską.
Patrząc na te pięć społeczności łącznie, trudno nie dostrzec, że ich obecność w Polsce nie jest przypadkiem, lecz odpowiedzią na strukturalne problemy polskiej gospodarki. Polska zmaga się dziś z pogłębiającym się kryzysem demograficznym – niskim wskaźnikiem urodzeń, starzejącym się społeczeństwem i kurczącymi się zasobami rodzimej siły roboczej. W tym kontekście napływ cudzoziemców nie jest zagrożeniem dla polskiego rynku pracy, lecz jednym z kluczowych czynników umożliwiających utrzymanie tempa wzrostu gospodarczego.
Dane mówią same za siebie: ponad 1,1 mln cudzoziemców wykonuje dziś pracę w Polsce, na tle około 15 mln osób pracujących w całej gospodarce narodowej. To oznacza, że niemal co czternasta-piętnasta osoba pracująca w Polsce jest cudzoziemcem. Ich rola jest szczególnie widoczna w branżach, które od lat zmagają się z chronicznymi niedoborami kadrowymi: w produkcji przemysłowej, budownictwie, logistyce, dynamicznie rozwijającym się sektorze e-commerce oraz w usługach – od gastronomii, przez opiekę, po nowoczesne usługi biznesowe.
Co istotne, struktura tej migracji zmienia się na naszych oczach. O ile jeszcze niedawno zdecydowanie dominowali w niej obywatele Ukrainy, dziś coraz wyraźniej rysuje się trend dywersyfikacji – najszybciej rosnącymi grupami cudzoziemców pracujących w Polsce są dziś Kolumbijczycy, a wyraźne wzrosty odnotowuje się także wśród obywateli Indii i Filipin. Polska przestaje być rynkiem pracy zdominowanym przez jeden kierunek migracji, a staje się celem dla pracowników z całego świata – Ameryki Łacińskiej, Azji Południowej i Południowo-Wschodniej.
Te zmiany na rynku pracy przekładają się bezpośrednio na to, jak wyglądają dziś polskie miasta. Jeszcze dekadę temu wielokulturowość kojarzyła się głównie z Warszawą czy Wrocławiem – dziś jej ślady widać także w średnich i mniejszych miejscowościach, gdzie funkcjonują zakłady produkcyjne zatrudniające pracowników z kilkunastu różnych krajów jednocześnie. Integracja odbywa się dziś nie tylko w miejscu pracy, ale również w szkołach, gdzie coraz więcej klas ma charakter wielonarodowy, w klubach sportowych, które otwierają się na zawodników i kibiców z różnych stron świata, a także w codziennym życiu – na osiedlowych placach zabaw, w kolejce do sklepu czy na lokalnym jarmarku.
Coraz więcej samorządów, organizacji pozarządowych oraz samych społeczności migranckich angażuje się w organizację wydarzeń, które mają tę różnorodność oswajać i celebrować. W kalendarzach dużych miast wojewódzkich na stałe zagościły festiwale wielokulturowe i Dni Kultur Świata, podczas których mieszkańcy różnych narodowości prezentują swoją kuchnię, muzykę, taniec i tradycje. Popularność zdobywają też turnieje sportowe integrujące drużyny złożone z pracowników różnych narodowości – często organizowane bezpośrednio przez zakłady pracy we współpracy z lokalnymi klubami sportowymi – a także lokalne jarmarki i pikniki międzykulturowe, na których polscy sąsiedzi mogą poznać kuchnię i zwyczaje nowych mieszkańców swojej okolicy.
Tego typu inicjatywy mają znaczenie, które wykracza daleko poza wymiar czysto kulturalny. To właśnie one budują wzajemne zaufanie i codzienną, praktyczną akceptację, która – jak pokazują doświadczenia innych krajów europejskich – jest warunkiem koniecznym udanej, długofalowej integracji społecznej.
Polska nie jest już wyłącznie krajem emigracji. Coraz częściej staje się miejscem, które przyciąga ludzi z całego świata. Filipińczycy, Kolumbijczycy, Indonezyjczycy, Hindusi i Ukraińcy nie są dziś jedynie pracownikami uzupełniającymi niedobory kadrowe. Są sąsiadami, przedsiębiorcami, rodzicami dzieci uczęszczających do polskich szkół, uczestnikami lokalnych wydarzeń i współtwórcami nowoczesnej, wielokulturowej Polski.
To, jak ten proces będzie przebiegał w kolejnych latach – czy uda się go przeprowadzić w sposób sprzyjający zarówno gospodarce, jak i spójności społecznej – zależy dziś w dużej mierze od pracodawców, samorządów, instytucji publicznych i samych lokalnych społeczności. Ale kierunek zmian wydaje się już nieodwracalny: Polska, jeszcze niedawno kraj jednolity kulturowo, staje się dziś krajem wielu kultur, języków i tradycji – i coraz częściej traktuje tę różnorodność nie jako wyzwanie, lecz jako jeden z fundamentów swojego dalszego rozwoju gospodarczego.
